⚖️ FairSquare huquqni himoya qiluvchi tashkiloti FIFA boshqaruv, audit va me'yorlarga rioya etish qo'mitasiga murojaat yo'llab, amaldagi prezident Janni Infantinoni 2027-yil 18-mart kuni Marokashda bo'lib o'tadigan saylovlarda ishtirok etishdan chetlatishni talab qildi. Da'vogarlar shveysariyalik funksioner uchun hozirgi muddat prezidentlik lavozimidagi uchinchi muddat hisoblanishiga va bu reglament bo'yicha maksimal ko'rsatkich ekanligiga ishonchlari komil.
Bu qanday bo'lishi mumkin?
● 2016-yilda Infantino navbatdan tashqari kongressda iste'foga chiqqan Jozef Blatter o'rniga saylangan, keyinchalik (2019 va 2023-yillarda) ikki to'liq muddat ishlagan.
● FIFA ustavi cheklovni aniq belgilaydi: «hech bir shaxs prezident lavozimini uch muddatdan ortiq egallashi mumkin emas». Ushbu me'yor 2016-yil fevralida korrupsiya mojarolari va Blatterning ko'p yillik boshqaruviga javob sifatida keng ko'lamli islohotlar paketi doirasida qabul qilingan edi. Shunga o'xshash cheklovlar FIFA Kengashi a'zolari va sud organlariga ham tatbiq etildi.
● 2022-yil dekabrida, jahon chempionati finalidan ikki kun oldin, FIFA boshqaruv qo'mitasi hech qanday ochiq asoslarsiz va sabablarni oshkor qilmasdan, 2016–2019-yillar oralig'i Infantino uchun prezidentlik muddati hisoblanmasligi haqida qaror chiqardi, chunki u o'zidan oldingi rahbarning «uzilgan mandatini» yakunlagan edi. Bu qaror Infantinoga keyingi saylovlarda qatnashish yo'lini ochdi.
Muammo nimada?
● «Uch muddatdan ortiq emas» formulasi imperativ hisoblanadi va istisnolarni nazarda tutmaydi. FIFA ustavi «vakolat muddati» (term of office) atamasi bilan ishlaydi va uning davomiyligi yoki saylovlar qaysi kongressda (navbatdagi yoki navbatdan tashqari) o'tgani haqida hech qanday shartlar yo'q.
● Me'yorning ruhi va maqsadining buzilishi. Qoida aynan uzoq muddatli yakka hokimiyatni oldini olish uchun kiritilgan edi. Blatter presedenti aynan shu og'riqli nuqta bo'lgan. O'tab bo'lingan muddatni «hisoblamaslikka» imkon beruvchi kengaytirilgan talqin islohot ma'nosini to'g'ridan-to'g'ri yo'qqa chiqaradi.
● Shaffoflikning yo'qligi. 2022-yildagi qaror yopiq eshiklar ortida, ochiq eshituvlarsiz va asoslantiruvchi qismlarsiz qabul qilingan. Bu FIFA etika kodeksi talab qiladigan boshqaruvning asosiy prinsiplarini (good governance) buzadi.
● Huquqni suiiste'mol qilish xavfi. Agar to'liq bo'lmagan muddat hisobga olinmasa, Infantino (yoki har qanday kelajakdagi prezident) muddat tugashidan oldin navbatdan tashqari saylovlar tashkil etib, «hisoblagichni nolga tushirishi» mumkin. Bu har qanday cheklovlarni chetlab o'tish mexanizmini yaratadi.
Xulosalar
🤔 Me'yorning so'zma-so'z talqini va maqsadi nuqtai nazaridan FairSquare pozitsiyasi kuchli ko'rinadi – FIFA ustavi me'yori aniq yozilgan va muddatning minimal davomiyligi yoki kongress turi haqida shartlarni o'z ichiga olmaydi.
🤔 Ammo qaror FIFAning ichki organlari ixtiyorida, u yerda barcha (qog'ozda mustaqil bo'lsa ham) organlar qandaydir yo'l bilan Infantinoga bog'liq. FIFA prezidenti raislar nomzodini taklif qiladi, tarkib esa kongressda ro'yxat bo'yicha tasdiqlanadi. Hukmni Sport arbitraj sudida (CAS) bahsli qilish mumkin, ammo u yerda ustav nizolarini ko'rib chiqishda ishtirokchilar huquqlarini cheklovchi me'yorlarni cheklangan talqin qilish prinsipi ustuvor – agar me'yor aniq bo'lsa, u so'zma-so'z qo'llaniladi, mansabdor shaxs foydasiga kengaytirilgan talqin qilishga yo'l qo'yilmaydi.
🤔 Bu sport boshqaruvida formal me'yor va qonun ustuvorligi prinsiplari o'rtasidagi ziddiyatning klassik namunasidir. FIFA mustaqil ravishda uch muddat haqidagi qoidani o'rnatdi, keyin esa o'zi uni chetlab o'tish mexanizmini yaratdi. Infantinoni saylovlardan chetlatish uchun imkoniyatlar aniq mavjud.
